مىباشد و به حسب ضعف اسباب خوف ضعيف مىشود . و خوف از خدا گاهى به معرفت خدا و به « 1 » معرفت صفات او مىباشد و گاهى به سبب كثرت جنايت بنده مىباشد به ارتكاب معصيتها و گاهى به هر دو سبب مىباشد . و به قدر معرفت بنده به عظمت و بزرگى واستغناى خداى عزّ وجلّ و به قدر معرفت به عيبهاى نفس و جنايتها خوف قوى مىشود ؛ پس هركه از خدا بيشتر مىترسد معرفت به خدا و به نفس بيشتر مىدارد . و از براى اين بود كه حضرت پيغمبر صلى الله عليه و آله فرمودند : من بيش « 2 » از شماها از خدا مىترسم « 3 » . و خداى عزّ وجلّ فرمودند : « إِنَّما يَخْشَى اللَّهَ مِنْ عِبادِهِ الْعُلَماءُ » « 4 » يعنى جز اين نيست كه مىترسد از خداى عزّ وجلّ علما . پس به قدر كمال معرفت اثر سوزش از دل به بدن و اعضا و صفات مىرسد . امّا در بدن به لاغرى و زردى رنگ « 5 » و گريه كردن است و امّا در اعضا به بازداشتن آنهاست از معصيتها و مقيّد ساختن آنها به طاعت تا تلافى گذشته و تدارك آينده بشود . و « 6 » از براى اين است كه گفته‌اند : خايف كسى نيست كه گريه كند و اشك از چشم پاك كند بلكه كسى است كه ترك كند چيزى را كه ترسد بر آن معاقب شود . و حكيمى فرموده : هركه از چيزى ترسد از آن مىگريزد . و هركه از خدا ترسد به خدا مىگريزد « 7 » . و امّا در صفات آن است كه شهوتها را بيخ‌كن كند و لذّتها را مكدّر سازد تا معصيتها كه نزد وى محبوب بوده مكروه گردد ، چنانچه عسل مكروه مىگردد نزد كسى كه

--> ( 1 ) . s a - به . ( 2 ) . بيش / a بيشتر . ( 3 ) . أمالي المفيد : 78 . ( 4 ) . فاطر : 28 . ( 5 ) . a + مىكشاند . ( 6 ) . a - و . ( 7 ) . نگر : شرح نهج البلاغة 11 : 192 . الكافي 2 : 68 ح 5 و 6 . عدّة الداعي : 138 .